وَ لَوْ لَا نَحْنُ مَا عُرِفَ اللَّهُ و معناه لو لا الحجج ما عرف الله حق معرفته و لو لا الله ما عرف الحجج . متن سخن علامه طباطبائى ( ره ) : سيجيئ حق معنى معرفة الله بالله في رواية عبدالاعلى على نحوالاشارة ، و أما ماذكره رحمه الله زعما منه أن المعرفة مستندة إلى الله وليست بمكتسبة فبمعزل عن مراد الرواية . ترجم حديث ها : حديث شماره 6 : منصور بن حازم مى گويد : به امام صادق ( ع ) گفتم : من با افرادى مناظره كردم و به آنان گفتم : خداوند والاتر و جلالمند تر از آن است كه به وسيله خلقش شناخته شود . بلكه بندگان به وسيله خداوند شناخته مى شوند . امام ( ع ) فرمود : خدا رحمتت كند . توضيح : 1 - در گزاره اول مى گويد : شناختن ذات مقدس خداوند براى بندگان ، غير ممكن است . و در گزار دوم مى گويد : حتى اين كه بندگان همديگر را مى شناسند اين نيز به وسيله خداوند است كه هوش و عقل و توان اين شناخت را به آنان داده است . 2 - اين ترجمه و سخن ، وقتى صحيح مىشود كه « يعرفون » را در گزار دوم : به صورت صيغ مجهول ، بخوانيم و اگر آن را با صيغ معلوم بخوانيم ترجم هر دو گزاره ، عوض مىشود به شرح زير : خداوند والاتر و جلالمندتر از آن است كه به وسيله خلقش شناخته شود . بلكه بندگان ، خدا را به وسيله خود خدا مى شناسند . ترجم حديث شماره 7 : امام صادق ( ع ) مى فرمايد : اميرالمومنين ( ع ) فرموده است : خدا را به وسيله خدا بشناسيد و رسول ( ص ) را به وسيله رسالت ، و اولى الامر را به وسيله نيكوئى ، عدل و احسان ، بشناسيد .